Hiểu thế nào về án lệ?

 Hiểu thế nào về án lệ?

Một trong những nguồn pháp luật được sử dụng rộng rãi ngày nay chính là án lệ. Tuy nhiên nhiều người vẫn chưa có cái nhìn rõ nét về án lệ. Vậy án lệ là gì? Vai trò của nó ra sao? Tất cả những câu hỏi xoay quanh về án lệ sẽ được chúng tôi giải đáp ngay trong bản án dưới đây.

Thế nào là án lệ?

Án lệ vốn là một khái niệm bắt nguồn từ Latinh. Án lệ được hiểu là một bản án được coi là chuẩn mực cho việc xử lý trong những tình huống tương tự về sau. Ở các nước theo luật Common law như Anh hay Mỹ thì án lệ có vai trò quan trọng hàng đầu, thậm chí án lệ được ưu tiên sử dụng trước cả văn bản quy phạm pháp luật.

Ở Việt Nam án lệ tuy là nguồn pháp luật mới nhưng cũng rất được chú trọng. Toà án nhân dân tối cao có đưa ra các vụ án điển hình để hướng dẫn toà án cấp dưới xét xử. Tuy nhiên khi lập luận cho quyết định của mình, các thẩm phán vẫn phải căn cứ vào các quy định của pháp luật, chứ không dựa vào các bản án đã xét xử. Số lượng án lệ ở Việt Nam hiện đang là 43 án lê và các bản án áp dụng án lệ tại nước ta cũng đã đạt 57 bản án.

Tìm hiểu thêm: công ty luật hàng đầu Việt Nam 

Vai trò của án lệ

Án lệ có một vai trò cực kỳ lớn trong hệ thống pháp luật thế giới nói chung. Bởi nó thiết lập ra một tiền lệ để áp dụng xét xử những vụ án tương tự sau này. Điều này có ý nghĩa rất lớn bởi vì sẽ tạo được sự bình đẳng trong việc xét xử các vụ án có tính chất giống nhau. 

Hơn nữa án lệ còn giúp tiết kiệm công sức của thẩm phán cùng với cơ quan tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng. Khi cần xét xử, thẩm phán chỉ cần đối chiếu với vụ án để đưa ra phán quyết, tránh việc mỗi người đánh giá, nhìn nhận vấn đề một kiểu. 

Nguyên tắc áp dụng án lệ

Không phải thích áp dụng án lệ nào cũng được mà việc áp dụng án lệ cũng có nguyên tắc riêng. Đó là phải bảo bảo những vụ việc có tình huống pháp lý tương tự thì phải được giải quyết như nhau. Đồng thời, số, tên án lệ, giải pháp pháp lý và tình huống pháp của vụ việc đang được giải quyết phải được viện dẫn, phân tích trong phần “Nhận định của Tòa án”. Tuy nhiên tùy từng trường hợp cụ thể có thể trích dẫn toàn bộ hoặc một phần nội dung của án lệ.

Xem thêm: tư vấn pháp luật thừa kế

Quy trình lựa chọn án lệ

Bước 1: Đề xuất bản án, quyết định cần phê duyệt thành án lệ

Muốn một bản án hay quyết định nào đó có thể trở thành án lệ thì cá nhân, cơ quan, tổ chức phải tiến hành gửi đề xuất. Bản án, quyết định phải chứa đựng lập luận, phán quyết đáp ứng các tiêu chí lựa chọn án lệ cho Tòa án nhân dân tối cao. Các Tòa án cần trách nhiệm tổ chức rà soát, phát hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án mình.

Bước 2: Thu thập ý kiến đối với bản án, quyết định được đề xuất 

Toà án các cấp cùng các chuyên gia, nhà khoa học, nhà hoạt động thực tiễn hoặc cá nhân, cơ quan, tổ chức quan tâm tham gia ý kiến trong thời hạn 30 ngày. Đối với các trường hợp bản án, quyết định do Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hay Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao đề xuất. Hoặc được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao lựa chọn khi xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm thì việc lấy ý kiến này là không bắt buộc.

Bước 3: Thành lập Hội đồng tư vấn án lệ

Hội đồng tư vấn án lệ sẽ gồm ít nhất 9 thành viên do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao thành lập. Các thành viên gồm có Chủ tịch và Phó Chủ tịch Hội đồng khoa học Tòa án nhân dân tối cao. Cùng với đại diện Bộ Tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, đại diện cơ quan, tổ chức có liên quan, các chuyên gia về pháp luật và 01 đại diện lãnh đạo Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học Tòa án nhân dân tối cao. Nếu là án lệ hình sự thì cần có đại diện Cơ quan điều tra của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng hoặc Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Bước 4: Lấy ý kiến Hội đồng tư vấn án lệ

Việc lấy ý kiến của Hội đồng tư vấn án lệ được thực hiện thông qua phiên họp thảo luận trực tiếp hoặc bằng văn bản. Phương thức lấy ý kiến sẽ do Chủ tịch Hội đồng tư vấn án lệ quyết định. Sau đó sẽ báo cáo Chánh án Tòa án nhân dân tối cao kết quả tư vấn.

Xem thêm: tổng đài tư vấn giao thông đường bộ

Bước 5: Thông qua án lệ

Án lệ được đề xuất sau khi đã được cho ý kiến sẽ được thông qua. Trường hợp án lệ được phát triển từ bản án, quyết định do Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao đề xuất. Hoặc được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao lựa chọn khi xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm, quy trình lựa chọn, thông qua án lệ được rút gọn. Cụ thể Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xem xét thông qua án lệ mà không nhất thiết phải qua các bước lấy ý kiến. Sau cùng án lệ sẽ được công bố 

Trên đây là một số kiến thức về án lệ mà chúng tôi muốn giới thiệu tới bạn đọc. Hy vọng những thông tin trong bài có thể giúp ích bạn đọc phần nào trong quá trình tìm hiểu về nguồn của pháp luật.